Sayfa bilgisi
Bağlantı adı: psikolojik-olceklerin-temeli-ve-psikometri-modul-1
Menü başlığı: Psikolojik Ölçeklerin Temeli ve Psikometri Modül 1
Ana kategori: Ölçme Değerlendirme
Bölüm sayısı: 51
Bu modülün amacı, psikolojik ölçme araçlarını “puan veren formlar” gibi değil, belirli bir amaç için geliştirilen bilimsel araçlar olarak görmeyi öğretmektir.
Bu modül sonunda katılımcının şunları yapabilmesi beklenir:
Bu modül online ve self-paced yapıda tasarlandı. Yani katılımcı kendi hızında ilerler.
Önerilen akış:
Önerilen çalışma süresi:
Toplam önerilen süre:
Psikolojik değerlendirme, tek bir form doldurtmaktan ibaret değildir.
Bir ölçek, bir kişinin duygu, düşünce, davranış, belirti, işlevsellik ya da belirli bir özelliğine dair yapılandırılmış bilgi üretir. Ama o bilgi, çoğu zaman daha büyük bir değerlendirmenin sadece bir parçasıdır.
Bu yüzden ilk öğrenmemiz gereken şey şudur:
Bir ölçme aracı bize “işaret” verir. Her zaman “nihai hüküm” vermez.
Bu farkı iyi kavrayan biri, ölçekleri daha dikkatli kullanır. Bu farkı kaçıran biri ise ölçekleri olduğundan fazla güçlü sanır.
En sade tanımla:
Psikolojik ölçek, belirli bir psikolojik özelliği sistematik biçimde ölçmek veya değerlendirmek için kullanılan standartlaştırılmış araçtır.
Buradaki üç kelime önemlidir:
belirli: her araç her şeyi ölçmezsistematik: rastgele değil, planlı ve kurallı ölçerstandartlaştırılmış: herkese aynı mantıkla uygulanır ve benzer biçimde puanlanırBir araç standart değilse, sonuçlar kişiden kişiye veya uygulayıcıdan uygulayıcıya fazla değişebilir. Bu durumda elimizde ölçüm değil, dağınık izlenimler kalır.
İyi seçilmiş bir ölçek:
Tek başına bir ölçek çoğu zaman şunları sağlamaz:
Burada en kritik cümle şu:
Bir ölçek sonucu, klinik düşünmenin yerine geçmez. Klinik düşünmeye malzeme sağlar.
Günlük dilde bu kavramlar sık sık birbirine karışır. Oysa işlevleri aynı değildir.
Belirli bir özelliğin düzeyini değerlendirmeye odaklanır.
Örnek:
Daha geniş bir üst kavramdır. Bilişsel performans, dikkat, bellek, zeka, kişilik ya da belirti değerlendirmesi için kullanılabilir.
Genellikle çok maddeli ve çoğu zaman öz bildirim biçimindeki araçlar için kullanılır.
Örnek:
Daha genel bir ifadedir. Her anket psikolojik ölçüm aracı değildir. Bazı anketler yalnızca bilgi toplar.
Burada amaç yalnızca puan üretmek değil, tanı ölçütleriyle uyumlu sistematik bilgi toplamaktır.
Örnek:
Bu araçlar çoğu tarama ölçeğinden daha yapılandırılmıştır ve tanısal karar sürecine daha yakındır.
Bir depresyon tarama ölçeği ile yapılandırılmış klinik görüşme aynı şey midir?
Kendi cümlenle şu farkı yaz:
Bu bölüm en çok hata yapılan yerlerden biridir.
Tarama aracı, belirli bir riskin veya belirti örüntüsünün var olabileceğini gösterir. Yani bir tür “daha yakından bak” uyarısı üretir.
Tarama araçları:
Ama şunu unutmayalım:
Tarama aracı, tanı koydurmak için tek başına yeterli değildir.
Tanısal araçlar, klinik ölçütlerle uyumlu daha ayrıntılı bilgi toplamaya yarar. Bu araçlar daha yapılandırılmıştır. Çoğu zaman eğitimli bir uygulayıcı gerektirir.
Çünkü tarama aracını tanı aracı gibi kullanmak iki büyük hataya yol açar:
Örneğin bir kişi kaygı ölçeğinden yüksek puan alabilir. Bu, kaygıyla ilgili klinik değerlendirmeye ihtiyaç olabileceğini gösterir. Ama tek başına kesin tanı vermez.
İyi değerlendirme tek kaynağa dayanmaz.
Bilimsel ve klinik olarak güçlü bir değerlendirme çoğu zaman şu kaynakları birlikte düşünür:
Bunun nedeni basittir:
İnsan davranışı tek bir pencereden her zaman doğru görünmez.
Özellikle çocuk ve ergenlerde şu çok sık olur:
Bu bir “hata” olmayabilir. Bu, bağlama göre değişen davranışın işareti olabilir.
Bir ölçeği sırf popüler diye seçmek iyi bir yöntem değildir.
Ölçek seçmeden önce şu sorular sorulmalıdır:
Bir araç bir amaç için iyi olabilir, başka bir amaç için zayıf olabilir.
Yaş ve gelişim düzeyi uymuyorsa sonuçlar yanıltıcı olabilir.
Türkçe formun olması tek başına yetmez. O formun iyi bir uyarlama ve psikometrik inceleme sürecinden geçmiş olması gerekir.
Bazı araçlar herkes tarafından uygulanabilecek kadar basit görünse de yorumlama aşaması uzmanlık ister.
Araç seçimi, yorumlama kapasitesinden bağımsız düşünülmemelidir.
Psikometri, ölçme araçlarının ne kadar iyi çalıştığını anlamaya yarayan alandır.
Pratikte bize şu soruyu sordurur:
“Bu araçtan gelen puana ne kadar güvenebilirim?”
Bu soruya cevap vermeden yalnız puana bakmak, termometrenin doğru çalışıp çalışmadığını bilmeden ateş yorumu yapmaya benzer.
Güvenirlik, aracın ne kadar tutarlı ölçtüğüyle ilgilidir.
En sade haliyle:
Aynı şeyi ölçmeye çalışan araç, benzer koşullarda çok dağınık sonuç vermemelidir.
Maddeler birbirleriyle ne kadar uyumlu çalışıyor?
Bu başlıkta sık görülen değer:
Ama önemli not:
Alfa yüksek diye araç otomatik olarak mükemmel olmaz. Yalnızca maddelerin birbiriyle ilişkisine dair bilgi verir.
Araç kısa aralıklarla tekrar uygulandığında sonuçlar ne kadar benzer?
Bu, özellikle değişmesi beklenmeyen özelliklerde önemlidir.
Birden fazla uzman aynı şeyi puanladığında benzer sonuca ulaşıyor mu?
Bu, klinisyen puanlamalı araçlarda çok önemlidir.
Geçerlik, aracın gerçekten ölçmek istediği şeyi ne kadar iyi ölçtüğüyle ilgilidir.
Burada kritik fikir şudur:
Bir araç tutarlı olabilir ama yanlış şeyi ölçüyor olabilir. Yani güvenilir olup geçerli olmayabilir.
Araç, ölçmek istediği alanı yeterince kapsıyor mu?
Araç kuramsal olarak hedeflediği psikolojik yapıyla uyumlu çalışıyor mu?
Araç, ilişkili olması gereken başka ölçütlerle beklenen ilişkiyi gösteriyor mu?
Norm, bir puanın anlamını başkalarıyla karşılaştırmalı olarak okumayı sağlar.
Örneğin aynı puan:
anlama gelebilir.
Kesme puanı, belirli bir risk veya olasılık eşiğine işaret eden pratik sınırdır.
Ama kesme puanı sabit ve evrensel bir gerçek değildir. Örnekleme, amaca ve bağlama göre değişebilir.
Bu iki kavram özellikle tarama araçları için önemlidir.
duyarlılık: gerçekten sorunu olan kişileri yakalama gücüözgüllük: sorunu olmayan kişileri doğru biçimde ayırma gücüBu yüzden bir aracın “yüksek puan veriyor olması” tek başına iyi olduğu anlamına gelmez. Yanlış pozitif üretip üretmediği de önemlidir.
“Puan yüksek, tanı kesin.”
Neden sorunlu:
Çünkü ölçekler çoğu zaman tanı koydurmaz; risk veya belirti düzeyi hakkında bilgi verir.
“Puan düşük, sorun yok.”
Neden sorunlu:
Kişi belirtileri gizliyor olabilir, bağlam etkisi olabilir veya araç o belirtiyi iyi yakalamıyor olabilir.
“İnternette çok kullanılıyor, demek ki iyidir.”
Neden sorunlu:
Popülerlik, psikometrik kalite anlamına gelmez.
“Türkçe çevirisi var, yeter.”
Neden sorunlu:
Yalnız çeviri değil, kültürel uyarlama ve psikometrik inceleme gerekir.
Aşağıdaki ifadeleri doğru ya da sorunlu diye işaretle:
Beklenen:
Bu modülden akılda kalması gereken 5 ana fikir:
Bu modül için YouTube araştırmasında şu başlıklar tarandı:
::video{url=https://www.youtube.com/watch?v=LbtBOvrG6do} Neden uygun: güvenirlik ve geçerlik ayrımını sade bir şekilde anlatır; temel psikometri kısmına iyi oturur.
::video{url=https://www.youtube.com/watch?v=WxJkrZij5Vg} Neden uygun: daha akademik düzeyde ilerlemek isteyen katılımcılar için güvenirlik ve klasik test kuramı bağlantısını gösterir.
::video{url=//www.youtube.com/watch?v=CbGX4-NZCxA} Neden uygun: Türkçe içerik arayan katılımcılar için geçerlik, güvenirlik ve kullanışlılık başlıklarını doğrudan işler.
::video{url=https://www.youtube.com/watch?v=TG5XmAkWxoQ} | Doç. Dr. Fatma Betül Kurnaz] Neden uygun: ölçme hatası, veri kalitesi ve puan yorumundaki bozulmaları anlamak için çok yararlı bir tamamlayıcı içeriktir.
Bu modülün kavramsal çerçevesi hazırlanırken özellikle şu tür kaynaklardan yararlanıldı:
Standards for Educational and Psychological Testing Neden önemli: psikolojik ve eğitsel testlerin kalite ölçütleri için en temel çerçevelerden biridir.
APA - Understanding psychological testing and assessment Neden önemli: test ve değerlendirme farkını, daha kamusal ve anlaşılır bir dille özetler.
EFPA Review Model for the Description and Evaluation of Psychological and Educational Tests Neden önemli: testleri sistematik biçimde incelemek ve seçmek için Avrupa temelli güçlü bir değerlendirme çerçevesi sunar.
Flake, J. K., Pek, J., & Hehman, E. (2017). Construct validation in social and personality research Neden önemli: yapı geçerliğini daha güncel ve açıklayıcı bir çerçevede ele alır.
Furr, R. M. - Psychometrics: an introduction Neden önemli: psikometrinin temel kavramlarını uygulamaya yakın biçimde açıklar.
Bu modülün tonu özellikle sade tutuldu. Ama sade olması, bilimsel düzeyden ödün verildiği anlamına gelmiyor. Buradaki amaç katılımcının ilk modülde korkmadan ama dikkatle düşünmeye başlamasıdır.