ChEAT (Çocuklar İçin Yeme Tutum Testi) - Geniş Klinik Özet

Not: ChEAT, çocuklarda yeme tutumları ve yeme bozukluğu riskiyle ilişkili düşünce ve davranışları taramak için geliştirilmiş özbildirim aracıdır. Tanı koydurmaz.

0. Uygulama ve Madde Dökümü

Uygulama türü

• Özbildirim ölçeğidir.

Uygulama formatı

• Çocuklara uyarlanmış kısa yeme tutumu tarama formudur.

Uygulama süresi

• Kısa sürede tamamlanabilir.

Madde sayısı

• Güncel ve en yaygın form 26 maddelidir (ChEAT-26).

Madde tipi

• Çocukların yeme, diyet, kilo ve bedenle ilgili tutum ve davranışlarını sorgulayan Likert tipi maddeler.

Seçenekler ve puan karşılıkları

• Orijinal mantık always / very often / often / sometimes / rarely / never sıklık derecelemesine dayanır.
• Puanlama erişkin EAT-26 mantığına benzer şekilde riskli yanıtlar üzerinden yapılır.
• Yüksek puan daha fazla yeme bozukluğu riski ve bozulmuş yeme tutumu anlamına gelir.

Alt ölçekler

• Türk 2023 çalışmasında 3 faktörlü yapı raporlandı:
  • incelik ve yiyecekle uğraş
  • yeme konusunda sosyal baskı
  • diyet yapma

1. Ölçek Özeti

• Tam adı: Children's Eating Attitudes Test
• Türkçe adı: Çocuklar İçin Yeme Tutum Testi
• Kısa adı: ChEAT
• Ne ölçer: Yeme bozukluğu riski ile ilişkili çocukluk çağı yeme tutumları ve davranışları
• Kimler için geliştirildi: Okul çağı çocukları
• Madde sayısı: 26
• Uygulama tipi: Özbildirim
• Klinik bağlam: Çocuk/ergen yeme tutumu taraması, obezite-yeme bozukluğu riski, okul taramaları

2. Genel Bakış

ChEAT, erişkin EAT formlarının çocuklara uyarlanmış sürümüdür. Amacı çocukların yeme, diyet yapma, kilo kaygısı ve bozulmuş yeme tutumlarını gelişim düzeyine daha uygun bir dille taramaktır.

Klinik olarak şu durumlarda yararlıdır:

• Erken yeme bozukluğu riskini taramak
• Obezite ile ilişkili bozulmuş yeme tutumlarını incelemek
• Okul ve toplum temelli araştırmalarda riskli örüntüleri saptamak
• Çocuk psikiyatrisi ya da pediatrik beslenme değerlendirmesine başlangıç çerçevesi sağlamak

3. Ölçeğin Yapısı

ChEAT-26, çocukların anlayabileceği biçimde sadeleştirilmiş 26 maddelik bir formdur. Ölçek tek tek tanı belirlemekten çok, riskli yeme tutumları örüntüsünü taramayı hedefler.

Türk 2023 çalışması üç faktörlü yapı önermiştir. Ancak klinikte çoğu zaman toplam puan ön plandadır. Alt boyutlar ise çocuğun risk profilini daha ayrıntılı anlamaya yardımcı olabilir:

• beden/ince olma ve yiyecekle zihinsel uğraş
• çevreden gelen yeme baskısı
• diyet yapma eğilimi

4. Puanlama

• Maddeler sıklık derecelerine göre puanlanır.
• Toplam puan arttıkça bozulmuş yeme tutumu olasılığı artar.
• Eksik veri için standart yaklaşım kaynakta doğrulanmalıdır.

Klasik ChEAT kullanımlarında EAT-26 mantığına yakın bir kesme puanı yaklaşımı görülse de, çocuk örneklemlerinde puan dağılımı ve optimal eşikler değişebileceği için yerel doğrulama verisine göre yorum yapmak daha güvenlidir. Türk 2023 doğrulama çalışması esas olarak yapı geçerliği ve güvenirliği üzerine odaklanmıştır.

5. Yorumlama

Yüksek puanlar şu olasılıkları düşündürür:

• yeme bozukluğu riski
• aşırı diyet yapma eğilimi
• kilo ve bedenle aşırı zihinsel uğraş
• sosyal baskı altında bozulmuş yeme tutumları

Ancak bu bulgular:

• tanı anlamına gelmez,
• obezite ya da düşük kilo ile birebir eşitlenemez,
• aile, kültür ve gelişim dönemine göre farklılaşabilir.

Klinikte puanlar, görüşme ve beslenme örüntüsüyle birlikte değerlendirilmelidir.

6. Klinik Kullanım

ChEAT şu durumlarda yararlıdır:

• Okul çağındaki çocuklarda yeme tutumu taraması
• Erken anorektik/bulimiform düşünce örüntülerini fark etme
• Obezite kliniklerinde riskli yeme tutumlarını ayırt etme
• Araştırmalarda çocukluk çağı beden ve yeme tutumu verisi toplama

Tek başına yeterli değildir:

• Anoreksiya nervoza ya da bulimiya tanısı koymak
• Tıkınırcasına yeme ya da ARFID gibi tablolarda ayrıntılı tanı koymak
• Beslenme durumunu tıbbi olarak değerlendirmek

Birlikte yararlı araçlar:

• Klinik görüşme
• Beden algısı ölçekleri
• Aile ve yeme davranışı öyküsü
• Gerekirse çocuk/ergen yeme bozukluğu görüşmeleri

7. Psikometrik Özellikler

8. Güçlü Yönler

• Çocuk yaş grubu için uyarlanmıştır.
• Kısa ve uygulanabilir bir tarama sağlar.
• Erken risk örüntülerini fark etmeye yardım eder.
• Türkçe geçerlik-güvenirlik verisi vardır.
• Obezite ve yeme bozukluğu kesişiminde yararlıdır.

9. Sınırlılıklar ve Dikkat Noktaları

• Özbildirimdir; sosyal beğenirlik ve anlama düzeyinden etkilenebilir.
• Tanı koydurucu değildir.
• Gelişim dönemi ve aile etkileri sonuçları biçimlendirebilir.
• Farklı ülkelerde faktör yapısı değişebilir.
• Klinik eşik yorumu örnekleme duyarlıdır.

10. Hangi Durumlarda Tercih Edilir?

Ne zaman iyi bir seçimdir?

Çocukluk çağında bozulmuş yeme tutumlarını hızlı taramak istendiğinde.

Ne zaman başka bir ölçek daha uygun olabilir?

Ergen ve erişkinlerde EAT-26; klinik ayrıntı gerektiğinde kapsamlı yeme bozukluğu görüşmeleri daha uygun olabilir.

Benzer araçlardan farkı nedir?

ChEAT, çocukların anlayabileceği dil ve içerikle uyarlanmış bir yeme tutumu taramasıdır.

11. Klinik SSS

ChEAT tanı koydurur mu?

Hayır.

Yüksek puan ne anlama gelir?

Bozulmuş yeme tutumu ve yeme bozukluğu riski açısından daha yüksek olasılığı düşündürür.

Türkçe geçerlik çalışması var mı?

Evet; 2023 yılında yayımlanan açık erişimli çalışma vardır.

Hangi yaşlarda kullanılır?

Türk çalışmada 8-15 yaş aralığında incelenmiştir.

Obez çocuklarda da işe yarar mı?

Evet; özellikle riskli yeme tutumlarını ayırt etmek için yararlı olabilir.

Tek başına yeterli midir?

Hayır; klinik görüşme ve beslenme değerlendirmesi gerekir.

12. Kısa Sonuç

ChEAT, çocuklarda bozulmuş yeme tutumlarını ve yeme bozukluğu riskini erken fark etmeye yardımcı olan pratik bir tarama aracıdır. En önemli avantajı, çocuk yaş grubu için geliştirilmiş olması ve Türkçe geçerlik verisinin artık bulunmasıdır.

En önemli sınırlılığı ise özbildirim oluşu ve tarama amacıyla kullanılmasıdır. Bu nedenle puanlar mutlaka klinik görüşme ve gelişimsel bağlam içinde ele alınmalıdır.

13. Kaynakça

1. Maloney MJ, McGuire J, Daniels SR, Specker B. Dieting behavior and eating attitudes in children. Pediatrics. 1989;84(3):482-489. PMID: 2788865
2. Smolak L, Levine MP. Psychometric properties of the Children's Eating Attitudes Test. Int J Eat Disord. 1994;16(3):275-282. doi:10.1002/1098-108X(199411)16:3<275::AID-EAT2260160308>3.0.CO;2-U
3. Bozkurt O, Kocaadam-Bozkurt B, Köksal E, Özalp Ateş FS. Children's eating attitudes test (ChEAT): validation and reliability in Turkish children. J Eat Disord. 2023;11:93. doi:10.1186/s40337-023-00811-1
4. Murphy TJ, Hwang H, Kramer MS, et al. Assessment of eating attitudes and dieting behaviors in healthy children: Confirmatory factor analysis of the Children's Eating Attitudes Test. Int J Eat Disord. 2019;52(6):669-680. doi:10.1002/eat.23062