Açık eğitim

Değiştirilmiş Erken Çocukluk Dönemi Otizm Tarama Ölçeği (M-CHAT-R/F)

NB-MCR

M-CHAT-R/F, küçük çocuklarda otizm spektrum bozukluğu riskini taramak için geliştirilen, iki aşamalı ebeveyn bildirimli tarama aracıdır.

Nörogelişimsel Bozukluklar Çocuk Testet Eğitim Ekibi 20 madde

Sayfa bilgisi

Bağlantı adı: degistirilmis-erken-cocukluk-donemi-otizm-tarama-olcegi-m-chat-r-f

Yıl: 2014

Ana kategori: Nörogelişimsel Bozukluklar

0. Uygulama ve Madde Dökümü

Uygulama türü

Ebeveyn doldurmalı tarama ölçeğidir.

Uygulama formatı

İlk aşamada kısa özbildirim taraması, orta riskte ise yapılandırılmış Follow-Up görüşmesi uygulanır.

Uygulama süresi

İlk form kısa sürede tamamlanır.
Follow-Up yalnız orta riskli maddeler için yapılır.

Madde sayısı

M-CHAT-R toplam 20 maddeden oluşur.
Önceki M-CHAT sürümü 23 maddelidir; Türkiye literatüründe her iki sürümle ilgili kaynak bulunur.

Madde tipi

Evet/Hayır yanıtlı ebeveyn bildirim maddeleri.

Seçenekler ve puan karşılıkları

Resmi algoritmaya göre çoğu maddede YES düşük risk, NO yüksek risk yanıtıdır.
Ancak 2, 5 ve 12. maddeler ters yönde puanlanır.
Toplam puan, yükselmiş risk yanıtlarının sayılmasıyla hesaplanır.

Alt ölçekler

Resmi puanlama toplam risk puanı ve takip görüşmesi algoritmasına dayanır.
Bazı Türk kaynaklarda iletişim, sosyal etkileşim, taklit ve ortak dikkat gibi alanlardan söz edilse de klinik kullanımda standart yorum toplam risk algoritması üzerinden yapılır.

1. Ölçek Özeti

Tam adı: Modified Checklist for Autism in Toddlers, Revised with Follow-Up
Türkçe adı: Değiştirilmiş Erken Çocukluk Dönemi Otizm Tarama Ölçeği
Kısa adı: M-CHAT-R/F
Ne ölçer: Erken otizm riski
Kimler için geliştirildi: Küçük çocuklar / toddler dönem
Madde sayısı: 20
Uygulama tipi: Ebeveyn bildirimi + gerekli durumda izlem görüşmesi
Klinik bağlam: Erken çocukluk taraması, aile sağlığı, pediatri, çocuk psikiyatrisi yönlendirmesi

2. Genel Bakış

M-CHAT-R/F'nin temel amacı erken çocukluk döneminde otizm riskini olabildiğince erken fark etmektir. Araç özellikle birinci basamak ve gelişimsel tarama ortamlarında önemlidir; çünkü ayrıntılı tanısal değerlendirme yapılmadan önce riskli çocukların seçilmesine yardım eder.

Pratik avantajları:

Hızlıdır.
Ebeveyn tarafından doldurulabilir.
Orta riskli çocuklar için yapılandırılmış ikinci aşama (Follow-Up) içerir.
Erken yönlendirme ve erken müdahale zincirini destekler.

3. Ölçeğin Yapısı

M-CHAT-R/F iki basamaklıdır:

Basamak 1: M-CHAT-R ilk tarama formu
Basamak 2: Orta riskli bulunan çocuklar için yalnız sorunlu maddeleri hedefleyen Follow-Up

Bu yapı klinik olarak önemlidir; çünkü ilk taramadaki yanlış pozitifleri azaltmayı amaçlar. Böylece her pozitif tarama doğrudan "yüksek risk" anlamına gelmez; ikinci aşama, daha net klinik yönlendirme sağlar.

Araç ortak dikkat, sosyal yanıt, taklit, jest kullanımı ve ilişki kurma gibi erken otizm göstergeleriyle ilgili ebeveyn gözlemlerine dayanır.

4. Puanlama

Yükselmiş risk yanıtları 1 olarak sayılır.
Toplam puan 0-20 aralığındadır.

Resmi M-CHAT-R/F algoritması:

0-2: düşük risk
3-7: orta risk, Follow-Up gerekir
8-20: yüksek risk; doğrudan ileri değerlendirme ve erken müdahale yönlendirmesi düşünülür

Follow-Up sonrasında:

Takip görüşmesinde 2 ya da daha fazla maddenin yine riskli kalması durumunda tarama pozitif kabul edilir.

5. Yorumlama

Yorumlama tarama mantığına göre yapılır:

Düşük risk: O an için belirgin tarama pozitifliği yoktur; gelişimsel izlem sürer.
Orta risk: Follow-Up yapılmadan kesin yorum yapılmaz.
Yüksek risk: Otizm olasılığı artmıştır; çocuk gelişimi, çocuk psikiyatrisi ya da gelişimsel pediatri yönlendirmesi gerekir.

En önemli klinik not:

Negatif tarama, klinik kuşku varsa otizmi dışlamaz.
Pozitif tarama da tanı anlamına gelmez.

6. Klinik Kullanım

M-CHAT-R/F şu durumlarda özellikle yararlıdır:

Rutin çocuk izlemlerinde
Erken gelişimsel risk taramasında
Ailelerin sosyal iletişim ve ortak dikkat konusunda kaygı bildirdiği durumlarda
Uzman değerlendirmesine yönlendirme öncesinde

Tek başına yeterli değildir:

Otizm tanısı koymak
Dil gecikmesi, işitme sorunu ve küresel gelişim gecikmesini ayırıcı tanılamak
Şiddet düzeyi belirlemek

Birlikte yararlı araçlar:

Gelişimsel değerlendirme
Klinik gözlem
CARS, ADOS-2 gibi daha kapsamlı otizm değerlendirmeleri

7. Psikometrik Özellikler

Alan	Bulgu	Kaynak
Orijinal `M-CHAT-R/F` örneklemi	`16,071` toddler; 18 ve 24 aylık iyi çocuk izlemleri	Robins ve ark., 2014
Orijinal sonrasındaki performans	`Follow-Up` sonrası ASD için PPV yaklaşık `0.48`, herhangi bir gelişimsel bozukluk için `0.95`	Robins ve ark., 2014
Resmi algoritma	`0-2` düşük, `3-7` orta, `8-20` yüksek risk	M-CHAT resmi sitesi
Türkiye eski `M-CHAT` çalışması	`2021` çocuk; duyarlılık `100%`, özgüllük `76%`, PPV `12%`, NPV `100%`, `alpha=.69`	Kondolot, 2014
Türkiye `M-CHAT-R/F` kentsel örneklem	`6,712` çocuk; ilk pozitiflik `9.8%`, takipten sonra ilk pozitiflerin `39.7%`si ASD ölçütlerini karşıladı	Öner ve Munir, 2020
Meta-analiz	`M-CHAT-R/F` genel olarak yüksek özgüllük, orta-iyi duyarlılık gösterir; sonuçlar örnekleme göre değişir	Aishworiya ve ark., 2023

8. Güçlü Yönler

Erken dönem tarama için pratiktir.
İki aşamalı yapı yanlış pozitifleri azaltır.
Birinci basamakta uygulanabilir.
Türkiye'de hem eski M-CHAT hem Türkçe M-CHAT-R/F kullanım verisi vardır.
Erken yönlendirme açısından değerlidir.

9. Sınırlılıklar ve Dikkat Noktaları

Tarama testidir, tanı aracı değildir.
Ebeveyn gözlemine dayanır.
Kültürel ve uygulayıcı farkları performansı etkileyebilir.
Negatif sonuç klinik kuşkuyu bitirmez.
Pozitif sonuç otizm dışında başka gelişimsel sorunlarla da ilişkili olabilir.

10. Hangi Durumlarda Tercih Edilir?

Ne zaman iyi bir seçimdir?

Erken çocukluk döneminde otizm riskini hızla taramak gerektiğinde.

Ne zaman başka bir ölçek daha uygun olabilir?

Tanısal değerlendirme ve semptom şiddeti belirleme için CARS, ADOS-2 ya da ayrıntılı klinik değerlendirme daha uygundur.

Benzer araçlardan farkı nedir?

M-CHAT-R/F, küçük yaş grubuna özgü, ebeveyn doldurmalı ve takip görüşmesi içeren bir tarama algoritması sunar.

11. Klinik SSS

M-CHAT-R/F tanı koydurur mu?

Hayır.

Orta risk çıkarsa ne yapılır?

Resmi Follow-Up uygulanır.

Yüksek risk çıkarsa ne yapılır?

İleri değerlendirme ve erken müdahale yönlendirmesi düşünülür.

Türkçe kullanım dayanağı var mı?

Evet. Eski M-CHAT için Türk tez verisi, M-CHAT-R/F için de Türkiye örneklemli yayın vardır.

Negatif çıkarsa otizm kesin dışlanır mı?