Otistik Özellikleri Maskeleme Anketi (CAT-Q)

1. Ölçek Özeti

• Tam adı: Camouflaging Autistic Traits Questionnaire
• Türkçe karşılığı: Otistik Özellikleri Maskeleme Anketi
• Kısa adı: CAT-Q
• Ne ölçtüğü: Otistik özellikleri maskeleme/kamufle etme davranışları
• Kimler için geliştirildiği: Otistik ve otistik olmayan erişkin örneklemler
• Madde sayısı: 25
• Uygulama tipi: Özbildirim
• Klinik bağlam: Otizm değerlendirmesinde yardımcı tarama, araştırma, maskelenme davranışını anlama

2. Genel Bakış

CAT-Q, son yıllarda erişkin otizm değerlendirmesinde öne çıkan araçlardan biridir. Özellikle sosyal kamuflaj, yani kişinin sosyal olarak kabul görmek için doğal otistik eğilimlerini bastırması, telafi etmesi veya gizlemesi olgusunu ölçmeye çalışır. Bu alan, özellikle geç tanı alan bireyler, kadınlar ve cinsiyet çeşitliliği gösteren gruplarda klinik açıdan önemlidir.

Ölçeğin temel katkısı, yalnız otistik özellik düzeyini değil, bireyin bu özellikleri sosyal ortamda ne ölçüde gizlemeye çalıştığını görünür kılmasıdır. Bu durum ruhsal yük, tükenme, sosyal anksiyete ve kimlik stresleriyle ilişkili olabilir.

3. Ölçeğin Yapısı

CAT-Q üç boyutlu yapısıyla tanımlanır:

• Compensation: Sosyal güçlüğü telafi etmeye yönelik öğrenilmiş stratejiler
• Masking: Doğal davranışı, jesti, ilgiyi veya tepkiyi gizleme
• Assimilation: Uyum sağlamak için sosyal ortama "karışma" ve farklılığını görünmez kılma çabası

Bu yapı, kamuflajın yalnız tek bir davranış değil; bilişsel, davranışsal ve kişilerarası stratejiler kümesi olduğunu gösterir.

4. Puanlama

• Her madde derecelemeli yanıtla puanlanır.
• Toplam puan tüm maddelerin toplanmasıyla elde edilir.
• Alt ölçek puanları ayrıca hesaplanabilir.
• Yüksek puan, daha yoğun kamuflaj davranışına işaret eder.
• Eksik veri için standart yaklaşım kaynakta doğrulanmalıdır.

Kesme puanı konusu:

• Açık kaynakta evrensel tek bir klinik kesme puanı yerleşik değildir.
• Ölçek daha çok boyutsal yorum için kullanılır.

5. Yorumlama

Yüksek CAT-Q puanı şu olasılıklarla ilişkili olabilir:

• Sosyal uyum uğruna yüksek çaba
• Sosyal etkileşim sonrasında tükenme
• Otistik özelliklerin görünürlüğünü azaltma çabası
• Tanının gecikmesi veya klinik görünürlüğün azalması

Ancak yüksek kamuflaj puanı, tek başına otizm tanısı anlamına gelmez. Aynı şekilde düşük puan da otistik özellik yokluğu anlamına gelmez. Bazı bireylerde kamuflaj daha az olabilir; bazılarında ise klinik yük pahasına daha yoğundur.

6. Klinik Kullanım

CAT-Q şu alanlarda yararlıdır:

• Erişkin otizm değerlendirmesinde maskelenme davranışını anlamak
• Özellikle geç tanı alan bireylerde klinik formülasyonu derinleştirmek
• Araştırmalarda camouflaging düzeyini boyutsal incelemek

Tek başına yeterli değildir:

• Otizm tanısı koymak
• Gelişimsel öykü yerine geçmek
• Sosyal anksiyete ve kamuflajı tek başına ayırmak

Birlikte yararlı olabilecek araçlar:

• AQ-50 / AQ-10
• Ayrıntılı gelişimsel öykü
• Otizm odaklı klinik görüşme
• Sosyal anksiyete ve depresyon ölçekleri

7. Psikometrik Özellikler

Türkçe standardizasyon:

• Bu özet hazırlanırken açık kaynakta doğrulanmış Türkçe CAT-Q standardizasyonu net biçimde saptanamadı.

8. Güçlü Yönler

• Kamuflaj davranışını doğrudan hedefleyen güçlü araçlardan biridir.
• Erişkin otizm literatüründe güncel ve önemlidir.
• Üç boyutlu yapı klinik nüans sağlar.

9. Sınırlılıklar ve Dikkat Noktaları

• Özbildirime dayanır.
• Kamuflaj ile sosyal anksiyete kısmen örtüşebilir.
• Türkçe standardizasyonu açık kaynakta net değildir.
• Yüksek puan tanı yerine geçmez.

10. Hangi Durumlarda Tercih Edilir?

Ne zaman iyi bir seçimdir?

Erişkin otizm değerlendirmesinde maskelenme davranışını ayrıca anlamak istendiğinde.

Ne zaman başka bir araç daha uygun olabilir?

Temel otistik özellik taraması için AQ; tanısal karar için kapsamlı otizm görüşmeleri daha uygundur.

Benzer araçlardan farkı nedir?

Doğrudan kamuflajı ölçmeye odaklanır; genel otistik özellik düzeyini değil, bunların nasıl gizlendiğini sorgular.

11. Klinik SSS

CAT-Q otizm tanısı koydurur mu?

Hayır.

Yüksek puan ne demektir?

Kişinin otistik özelliklerini sosyal bağlamda daha yoğun maskeleme eğiliminde olabileceğini düşündürür.

Türkçe uyarlama var mı?

Açık kaynakta doğrulanmış net bir Türkçe standardizasyon bu çalışma kapsamında bulunamadı.

Hangi gruplarda özellikle önemlidir?

Geç tanı alan erişkinlerde, kadınlarda ve yüksek kamuflaj gösteren bireylerde.

12. Kısa Sonuç

CAT-Q, otistik özellikleri maskeleme davranışını değerlendiren güncel ve klinik açıdan anlamlı bir araçtır. Özellikle erişkin otizm değerlendirmesinde önemli bir yardımcı veri sağlar. Ancak tanı aracı değildir ve Türkçe standardizasyonu açık kaynakta net doğrulanamadığı için yerel kullanımda temkin gerekir.

13. Kaynakça

1. Hull L, Mandy W, Lai MC, et al. Development and Validation of the Camouflaging Autistic Traits Questionnaire (CAT-Q). J Autism Dev Disord. 2019;49(3):819-833. doi:10.1007/s10803-018-3792-6
2. McKinnon K, Bougoure M, Zhuang S, Tan DW, Magiati I. Exploring the construct validity of the Camouflaging Autistic Traits Questionnaire: A factor analytic study. Autism. 2025;29(3):642-658. doi:10.1177/13623613241287964
3. Hull L, Mandy W, Belcher H, Petrides KV. Validation of the camouflaging autistic traits questionnaire short form (CATQ-SF). Compr Psychiatry. 2024;135:152525. doi:10.1016/j.comppsych.2024.152525