BYB-BES
BES, tıkınırcasına yeme şiddetini ve buna eşlik eden bilişsel, duygusal ve davranışsal belirtileri değerlendiren 16 maddelik özbildirim ölçeğidir.
Sayfa bilgisi
Bağlantı adı: tikinircasina-yeme-olcegi-bes
Yıl: 1982
Ana kategori: Beslenme ve Yeme Bozuklukları
Not: BES, tıkınırcasına yeme belirtilerinin şiddetini özbildirim yoluyla değerlendiren kısa bir ölçektir. Tek başına tanı koydurmaz; klinik görüşme ve gerekirse yapılandırılmış yeme bozukluğu değerlendirmeleriyle birlikte kullanılmalıdır.
16 madde3 ya da 4 ifade arasından seçim yapılır0-3 aralığında puanlanır.6. ve 16. maddeler 3 seçeneklidir ve 0-2 aralığında puanlanır.8 madde) ve davranışsal bileşenler (8 madde)16BES, tıkınırcasına yeme davranışını yalnızca "çok yemek" olarak değil, aynı zamanda kontrol kaybı, suçluluk, gizli yeme, hızlı yeme ve yeme ile ilişkili düşünce-duygulanım örüntüleri üzerinden ele alan kısa ve pratik bir araçtır. Bu yönüyle yeme bozukluğu taramasında, özellikle de tıkınırcasına yeme bozukluğu ve subklinik binge eating örüntülerini değerlendirmede yararlıdır.
Ölçek ilk geliştirilirken obez bireylerdeki yeme şiddetini ayırt etmeye odaklanmıştı; ancak sonraki çalışmalar BES'in klinik olmayan örneklemlerde de yararlı bir tarama ve şiddet ölçeği olabileceğini göstermiştir. Yine de BES, tıkınırcasına yeme bozukluğunun biyopsikososyal tablosunu tek başına açıklayan bir araç değildir; daha çok hızlı bir şiddet göstergesidir.
BES'in klasik yapısı 16 maddeden oluşur ve maddeler tıkınırcasına yeme ile ilgili iki ana içerik alanına dağılır:
Orijinal çalışmada bu iki alan birlikte düşünülmüş olsa da, sonraki doğrulama ve uyarlama çalışmalarında tek faktörlü yapı sıkça daha iyi bulunmuştur. Bu nedenle klinik kullanımda çoğu zaman toplam puan ön plandadır.
Ölçekte sabit bir hafta ya da ay penceresi açık biçimde vurgulanmaz; daha çok kişinin genel yeme örüntüsü ve binge eating eğilimi üzerinden yanıt vermesi beklenir.
0-3 aralığında puanlanır.6. ve 16. maddeler 0-2 aralığında puanlanır.0-46 aralığındadır.Klasik kesme puanları şöyle kullanılır:
0-17: yok ya da minimal binge eating18-26: hafif-orta düzey binge eating27 ve üzeri: şiddetli binge eatingAncak bu eşiklerin evrensel olmadığı unutulmamalıdır. Özellikle bariatrik cerrahi adaylarında ve toplum örneklemlerinde performans farklılaşabilir.
Düşük puanlar, binge eating belirtilerinin daha sınırlı olduğunu düşündürür. Orta ve yüksek puanlar ise yeme üzerinde kontrol kaybı, hızlı yeme, gizli yeme, suçluluk ve yeme ile ilişkili yoğun meşguliyetin artmış olabileceğine işaret eder.
Yorumlama yapılırken iki nokta önemlidir:
17 kesme puanı duyarlılık ve özgüllük açısından sık kullanılan eşiktir; 27 puan ise özgüllüğü artırır ama duyarlılığı düşürür.Tekrarlı uygulamada puan düşüşü, semptom şiddetinde azalma anlamına gelebilir; ancak bu değişim mutlaka klinik görüşme ile birlikte yorumlanmalıdır.
BES şu durumlarda özellikle yararlıdır:
Tek başına yeterli değildir:
Birlikte yararlı olabilecek araçlar:
| Alan | Bulgu | Kaynak |
|---|---|---|
| Orijinal yapı | 16 maddelik ölçek; davranışsal ve bilişsel/duygusal içerikleri kapsar |
Gormally ve ark., 1982 |
| Orijinal ayırt edicilik | No, moderate, severe binge eating gruplarını ayırt edebilmiştir | Gormally ve ark., 1982 |
| Orijinal güvenilirlik | İç tutarlılık α=.85; iki haftalık test-tekrar test r=.87 olarak aktarılır |
Gormally ve ark., 1982; Baykan ve Durak Batıgün, 2024 |
| Bariatrik cerrahi adaylarında yapı | İki faktörlü model incelenmiş, ancak toplam skorun taramada yararlı olduğu gösterilmiştir | Hood ve ark., 2013 |
| Bariatrik cerrahi adaylarında tarama | Optimal kesme puanı 17; duyarlılık 0.94, özgüllük 0.76, AUC 0.89 |
Grupski ve ark., 2013 |
| Bariatrik cerrahi adaylarında yüksek kesme | 27 puanı özgüllüğü artırır (0.96) ancak duyarlılığı düşürür (0.37) |
Grupski ve ark., 2013 |
| Genel popülasyon kadın örneklemi | Tek boyutlu yapı, iyi yakınsak geçerlik ve yüksek test-tekrar test | Duarte ve ark., 2015 |
| Genel popülasyon kadın örneklemi tarama | Duyarlılık 81.8, özgüllük 97.8, genel ayırt etme başarısı 96.7% |
Duarte ve ark., 2015 |
| Türkçe uyarlama (2024) | Tek faktörlü yapı; açıklanan varyans 32.69%; α=.85; iki yarım güvenirliği 0.76 |
Baykan ve Durak Batıgün, 2024 |
| Türkçe uyarlama (2025/2026) | Tek faktörlü yapı desteklendi; iki faktörlü modelin iç tutarlılığı daha zayıf bulundu | Tosyali ve Harma, 2026 |
| Türkçe uyarlama yakınsak geçerlik | BES ile BMI, özdenetim ve beden hoşnutsuzluğu beklenen yönde ilişkili bulundu | Tosyali ve Harma, 2026 |
Türkçe çalışmaların ortak mesajı, BES'in Türk örneklemlerinde de kullanılabilir olduğu ve tek toplam puanın pratik açıdan anlamlı kaldığı yönündedir.
Tıkınırcasına yeme şüphesi olan bireylerde hızlı tarama ve şiddet sınıflaması gerektiğinde.
Tanısal karar gerektiren durumlarda yapılandırılmış klinik görüşme, EDE ya da EDE-Q daha uygun olabilir.
BES, yeme bozukluğu belirtilerinin ayrıntılı tüm spektrumunu değil, özellikle binge eating şiddetini pratik biçimde yakalamaya odaklanır.
Orijinal çalışmada ve birçok uyarlamada iyi iç tutarlılık bildirilmiştir.
Tıkınırcasına yeme belirtilerinin daha şiddetli olabileceğini düşündürür.
Hayır. Tarama ve şiddet değerlendirmesi için kullanılır.
Evet. En çok kullanılan tarama araçlarından biridir.
Klasik olarak 17, 18-26 ve 27+ sınıflaması kullanılır; ancak örnekleme göre değişebilir.
Evet. Özellikle semptom şiddetindeki değişimi izlemek için yararlıdır.
Evet. 2024 ve 2025/2026 çalışmalarında Türkçe formun geçerli ve güvenilir olduğu gösterilmiştir.
BES, tıkınırcasına yeme şiddetini kısa sürede ve klinik açıdan kullanışlı biçimde ölçen yerleşik bir özbildirim aracıdır. En uygun kullanım senaryosu, binge eating şüphesi olan bireylerde hızlı tarama yapmak, bariatrik öncesi değerlendirmeyi desteklemek ve tedavi sürecinde değişimi izlemektir.
En önemli avantajı, kısa olmasına rağmen binge eating'in bilişsel, duygusal ve davranışsal yönlerine birlikte temas etmesidir. En önemli sınırlılığı ise tarama aracı olması ve kesme puanlarının örnekleme göre değişebilmesidir.
Kategoriler
Hedef kitle
Anahtar kelimeler
İçerik yapısı
Ana kategori: Beslenme ve Yeme Bozuklukları