Yale Global Tik Şiddeti Derecelendirme Ölçeği (YGTSS)

0. Uygulama ve Madde Dökümü

Uygulama türü

• Klinisyen tarafından uygulanan yarı yapılandırılmış görüşme ve dereceleme ölçeğidir.

Uygulama formatı

• Son hafta içindeki motor ve vokal tiklerin özellikleri değerlendirilir.

Uygulama süresi

• Kısa-orta sürede uygulanır; tik öyküsü ve mevcut belirti durumuna göre uzayabilir.

Madde sayısı

• Motor tikler için 5 şiddet boyutu
• Vokal/phonic tikler için 5 şiddet boyutu
• Ayrı bir genel işlevsel bozulma derecelendirmesi

Madde tipi

• Klinisyenin 0-5 arası derecelendirdiği şiddet boyutları:
  • sayı
  • sıklık
  • şiddet/intensity
  • karmaşıklık
  • girişim/interference

Seçenekler ve puan karşılıkları

• Motor ve vokal alanların her biri 0-25
• Toplam tik puanı 0-50
• İşlevsel bozulma puanı 0-50
• Global şiddet puanı 0-100

Alt ölçekler

• Toplam Motor Tik Puanı
• Toplam Vokal/Phonic Tik Puanı
• Toplam Tik Puanı
• Genel İşlevsel Bozulma Puanı
• Global Şiddet Puanı

1. Ölçek Özeti

• Tam adı: Yale Global Tic Severity Scale
• Türkçe adı: Yale Global Tik Şiddeti Derecelendirme Ölçeği
• Kısa adı: YGTSS
• Ne ölçer: Motor ve vokal tik şiddeti ile işlevsel etkisi
• Kimler için geliştirildi: Tik bozukluğu/Tourette bozukluğu olan çocuklar, ergenler ve yetişkinler
• Uygulama tipi: Klinisyen görüşmesi
• Klinik bağlam: Tourette bozukluğu, kronik tik bozuklukları, tedavi izlemi

2. Genel Bakış

YGTSS, tiklerin yalnız varlığını değil, biçimini ve etkisini çok boyutlu biçimde değerlendirir. Tiklerin sayısı kadar sıklığı, yoğunluğu, karmaşıklığı ve yaşamı ne kadar bozduğu da puanlanır. Bu nedenle araştırma ve klinikte uzun süredir temel araçlardan biri sayılır.

Özellikle şu amaçlarla kullanılır:

• Başlangıç tik şiddetini belirlemek
• Tedavi yanıtını izlemek
• Motor ve vokal tik yükünü ayrı görmek
• Klinik araştırmalarda ortak sonuç ölçütü kullanmak

3. Ölçeğin Yapısı

Ölçek iki ana tik alanını ayrı ayrı değerlendirir:

• motor tikler
• vokal/phonic tikler

Her iki alan için aynı 5 boyut puanlanır:

• sayı
• sıklık
• şiddet
• karmaşıklık
• girişim

Bunlara ek olarak genel işlevsel bozulma puanı verilir. Sonuç olarak:

• Toplam Tik Puanı (0-50)
• İşlevsel Bozulma (0-50)
• Global Şiddet (0-100) elde edilir.

4. Puanlama

• Motor tiklerin 5 boyutu toplanır: 0-25
• Vokal tiklerin 5 boyutu toplanır: 0-25
• Bu iki alanın toplamı Toplam Tik Puanını verir: 0-50
• Ayrı İşlevsel Bozulma Puanı: 0-50
• Global Şiddet Puanı = Toplam Tik Puanı + İşlevsel Bozulma: 0-100

Güncel psikometrik literatürde önemli bir not vardır:

• Global Şiddet toplam puanı yararlı olsa da, bazı çalışmalar Toplam Tik Puanı ile İşlevsel Bozulma puanının ayrı ayrı kullanılmasının daha bilgilendirici olabileceğini vurgulamaktadır.

5. Yorumlama

YGTSS için evrensel, tanı koydurucu bir kesme puanı yaklaşımı yoktur. Ölçek daha çok şiddet derecelendirmesi ve değişim takibi için kullanılır.

Genel yorum çerçevesi:

• Düşük puanlar: Daha hafif tik yükü
• Yüksek puanlar: Daha yoğun, daha sık, daha karmaşık ya da daha girişimsel tikler
• İşlevsel bozulma puanı: Tiklerin günlük yaşam etkisini ayrıca görünür hale getirir

Tekrarlayan uygulamalarda özellikle yüzdelik azalma veya ham puan düşüşü tedavi yanıtı açısından anlamlı olabilir.

6. Klinik Kullanım

YGTSS şu durumlarda çok yararlıdır:

• Tourette ve diğer tik bozukluklarında başlangıç şiddetini belirlemek
• İlaç ya da davranışçı tedavi izlemi yapmak
• Motor-vokal dağılımı görmek
• Araştırma çalışmalarında standart sonuç değişkeni oluşturmak

Tek başına yeterli değildir:

• Tik bozukluğu tanısı koymak
• Eşlik eden OKB, DEHB ya da anksiyeteyi tam değerlendirmek
• İşlevselliğin tüm boyutlarını ayrıntılı çözümlemek

Birlikte yararlı araçlar:

• Klinik görüşme
• CY-BOCS / Y-BOCS gerekiyorsa
• DEHB derecelendirme ölçekleri
• Genel işlevsellik ve yaşam kalitesi ölçümleri

7. Psikometrik Özellikler

Türkçe standardizasyon notu:

• Açık erişimli kaynaklarda bağımsız bir Türkçe geçerlik-güvenirlik çalışması bu dosya hazırlanırken net biçimde doğrulanamadı.
• Türkiye'de klinik kullanım bulunabilir; ancak bu dosyada doğrulanmış Türkçe psikometrik yayın varmış gibi yazılmamıştır.

8. Güçlü Yönler

• Tik şiddeti değerlendirmesinde yerleşik ve yaygın kullanılır.
• Motor ve vokal tikleri ayırır.
• İşlevsel bozulmayı ayrıca puanlar.
• Tedavi yanıtına duyarlıdır.
• Araştırma ve klinik arasında ortak dil sağlar.

9. Sınırlılıklar ve Dikkat Noktaları

• Eğitimli değerlendirici gerektirir.
• Kesme puanı mantığından çok şiddet derecelendirmesi için uygundur.
• Tiklerin dalgalı doğası tek oturum puanını etkileyebilir.
• Eşlik eden bozukluklar işlevsel bozulma yorumunu karmaşıklaştırabilir.
• Türkçe standardizasyonun açık erişimli kanıtı net değildir.

10. Hangi Durumlarda Tercih Edilir?

Ne zaman iyi bir seçimdir?

Tik bozukluğunda şiddet ve tedavi yanıtı sistematik izlenecekse.

Ne zaman başka bir ölçek daha uygun olabilir?

Tanısal görüşme, OKB ya da DEHB ayrıntılı değerlendirmesi gerekiyorsa ek araçlar daha uygun olur.

Benzer araçlardan farkı nedir?

YGTSS, tikleri çok boyutlu ve klinisyen temelli olarak değerlendirmesiyle altın standart kabul edilen araçlardan biridir.

11. Klinik SSS

YGTSS tanı koydurur mu?

Hayır.

En önemli puan hangisidir?

Toplam Tik Puanı ve İşlevsel Bozulma Puanı birlikte çok değerlidir.

Hangi zaman dilimini sorgular?

Esas olarak son haftayı.

Tedavi takibinde işe yarar mı?

Evet; en sık kullanım alanlarından biri budur.

Türkçe geçerlik-güvenirlik var mı?

Açık erişimli kaynaklarda net biçimde doğrulanamadı; bu yüzden temkinli kalındı.

Çocuklarda mı yetişkinlerde mi kullanılır?

Her ikisinde de kullanılabilir; çocuk ve ergen tik kliniklerinde çok yaygındır.

12. Kısa Sonuç

YGTSS, tik bozukluklarında motor ve vokal tiklerin şiddetini, ayrıca günlük yaşam etkisini sistematik biçimde ölçmek için en güçlü araçlardan biridir. En önemli avantajı, tedavi takibine çok uygun olması ve tik şiddetini alt boyutlara ayırarak değerlendirmesidir.

En önemli sınırlılığı ise tanısal değil şiddet derecelendirme aracı olması ve Türkçe standardizasyonun açık kaynakta net doğrulanamamasıdır. Bu nedenle klinik görüşmeyle birlikte kullanılmalıdır.

13. Kaynakça

1. Leckman JF, Riddle MA, Hardin MT, Ort SI, Swartz KL, Stevenson J, Cohen DJ. The Yale Global Tic Severity Scale: initial testing of a clinician-rated scale of tic severity. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry. 1989;28(4):566-573. doi:10.1097/00004583-198907000-00015
2. Storch EA, Murphy TK, Geffken GR, et al. Reliability and validity of the Yale Global Tic Severity Scale. Psychol Assess. 2005;17(4):486-491. doi:10.1037/1040-3590.17.4.486
3. Haas M, Jakubovski E, Fremer C, et al. Yale Global Tic Severity Scale (YGTSS): Psychometric Quality of the Gold Standard for Tic Assessment Based on the Large-Scale EMTICS Study. Front Psychiatry. 2021;12:626459. doi:10.3389/fpsyt.2021.626459
4. McGuire JF, Piacentini J, Storch EA, et al. A multicenter examination and strategic revisions of the Yale Global Tic Severity Scale. Neurology. 2018;90(19):e1711-e1719. doi:10.1212/WNL.0000000000005474