Young Ebeveynlik Ölçeği

Genel Bakış

Young Ebeveynlik Ölçeği (YEBÖ / YPI), Jeffrey Young'ın erken dönem uyumsuz şema modelinden beslenen, kişinin büyürken maruz kaldığını düşündüğü ebeveynlik tarzlarını yapılandırılmış biçimde incelemeye yarayan bir araçtır. Ölçek doğrudan güncel ebeveyn davranışını değil, bireyin çocukluk ve ergenlik dönemine ilişkin algılanan ebeveynlik deneyimini ölçer. Bu nedenle tanı koydurucu bir araçtan çok formülasyon desteği sağlayan bir geçmiş yaşantı haritalama aracı olarak düşünülmelidir. Özellikle şema terapi, kişilik örüntüleri, bağlanma ve erken deneyimlerin psikopatolojiyle ilişkisini inceleyen çalışmalarda yararlıdır.

Yapı

Türkçe uyarlama çalışmasında ölçek 10 alt boyut ve 72 maddelik bir yapı olarak ele alınmıştır. Aynı madde seti anne ve baba için ayrı uygulanabilir; bu yüzden uygulamada YEBÖ-A ve YEBÖ-B formları kullanılır.

Alt Boyutlar

Ölçeğin 10 alt boyutu şema gelişimiyle ilişkili ebeveynlik örüntülerini temsil eder:

• Kuralcı/Kalıplayıcı (12 madde)
• Küçümseyici/Kusur Bulucu (9 madde)
• Duygusal Bakımdan Yoksun Bırakıcı (8 madde)
• Sömürücü/İstismar Edici (7 madde)
• Aşırı Koruyucu/Evhamlı (7 madde)
• Koşullu/Başarı Odaklı (5 madde)
• Aşırı İzin Verici/Sınırsız (6 madde)
• Kötümser/Endişeli (3 madde)
• Cezalandırıcı (4 madde)
• Değişime Kapalı/Duygularını Bastıran (3 madde)

Uygulama Bilgileri

• Madde sayısı: Her formda 72 madde
• Madde tipi: 6'lı Likert tipi öz-bildirim
• Puan aralığı: Her madde 1 (tamamıyla yanlış) ile 6 (ona tamamıyla uyuyor) arasında puanlanır
• Form başına teorik toplam puan aralığı: 72-432

Puanlama ve Yorumlama

Alt ölçek puanları ilgili maddelerin toplanmasıyla hesaplanır. Anne ve baba formları ayrı puanlanır. Yüksek puan, ilgili ebeveynlik örüntüsünün katılımcı tarafından daha güçlü algılandığını düşündürür. Ölçekte evrensel tek bir kesme puan yoktur; profiller boyutsal olarak yorumlanmalıdır. Puanlar klinik görüşme, yaşam öyküsü ve diğer değerlendirmelerle birlikte ele alınmalıdır.

Psikometrik Özellikler

Türkçe formda iç tutarlılık katsayıları anne formu için α = .53–.86, baba formu için α = .61–.88 arasında raporlanmıştır. Test-tekrar test korelasyonları anne formu için .38–.83, baba formu için .56–.85 arasındadır. Birden fazla alt boyutta istatistiksel olarak anlamlı grup farkları bildirilmiştir.

Güçlü Yönler ve Sınırlılıklar

Ölçeğin en büyük gücü anne ve baba figürlerini ayrı ve ayrıntılı inceleyebilmesi ile şema terapi kuramıyla doğrudan ilişkili olmasıdır. Sınırlılıkları ise retrospektif öz-bildirim formatının bellek yanlılığına açık olması, nesnel ebeveyn davranışını değil algılanan ebeveynliği ölçmesi ve Türkçe açık kaynakta tam madde dizilimi ile ters puan anahtarının sınırlı doğrulanabilmesidir. Bu nedenle klinik görüşmeyle birlikte kullanılmalıdır.